Απομνημονεύματα της δευτέρας πολιορκίας του Μεσολογγίου (1825-1826)

Απομνημονεύματα της δευτέρας πολιορκίας του Μεσολογγίου (1825-1826) 

καί τινες άλλαι σημειώσεις εις την ιστορίαν του μεγάλου Αγώνος αναγόμεναι / Αρτεμίου Ν. Μίχου, εκδίδονται υπό Σ. Π. Αραβαντινού.

Οι άγνωστοι οπλαρχηγοί του 1821

Εξέχουσες φυσιογνωμίες από καπετανάτα, βιλαέτια και αρματολίκια ζώστηκαν τα όπλα και ύψωσαν τα λάβαρα του πολέμου ως οπλαρχηγοί τρομακτικοί της Ελληνικής Επανάστασης...

Οι λεβέντες καπεταναίοι του εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα προσέφεραν τεράστιες υπηρεσίες στο έθνος, δίνοντας ότι είχαν και δεν είχαν για την έναρξη, την εδραίωση και την επικράτηση της εξέγερσης, ακόμα και τις ίδιες τις ζωές τους. Ο ασίγαστος αγώνας πολλών δεν είναι όμως σήμερα γνωστός, καθώς φαίνεται πως υποχώρησαν κάτω από το βάρος των τρανών ονομάτων του εθνικού μας ξεσηκωμού: Αναγνωσταράς, Ανδρούτσος, Διάκος, Ζαΐμης, Κανάρης, Καραϊσκάκης, Κολοκοτρώνης, Κριεζής, Κριεζώτης, Μακρυγιάννης, Μαυρογένους, Μπότσαρης, Μπουμπουλίνα, Μιαούλης, Πετρόμπεης, Νικηταράς, Παπανικολής, Παπαφλέσσας, Πλαπούτας και τόσοι ακόμα έκλεψαν όλη τη δόξα γινόμενοι θρύλοι από τις σελίδες των απομνημονευματογράφων. Παρά ταύτα, οι θυσίες όλων των υπολοίπων όχι μόνο έπιασαν τόπο, αλλά απαθανατίστηκαν με χρυσά γράμματα στις συνειδήσεις των συμπολιτών τους ως οι κύριοι μοχλοί της ελληνικής εθνεγερσίας. Κι αν σήμερα η διαφύλαξη της ιστορικής μας μνήμης είναι απόλυτη αναγκαιότητα, ας βαδίσουμε στα μονοπάτια των ηρώων μνημονεύοντας μια χούφτα μόνο από τους λιγότερο γνωστούς οπλαρχηγούς του 1821 που αγωνίστηκαν με σθένος και αυτοθυσία για την ελευθερία της πατρίδας μας… Λάμπρος Βέικος (;-1827) Ο σουλιώτης οπλαρχηγός, γιος του Βέικου Ζορμπά, πήρε ενεργό μέρος στον αγώνα των Ρουµελιωτών μετά την πτώση και τον θάνατο του Αλή Πασά. Γνωστός για την ανδρεία και την τόλμη του, ενίσχυσε με τους 3.000 Ρουμελιώτες του την άμυνα του Μεσολογγίου και αρνήθηκε τις προτάσεις του Κιουταχή να μεσολαβήσει για σύναψη συμφωνίας µε τους πολιορκημένους. Μετά την Έξοδο, συμμετείχε στις επιχειρήσεις της Αττικής, δίνοντας τελικά τη ζωή του για τον αγώνα στη Μάχη του Ανάλατου το 1827. Το νεοσύστατο ελληνικό κράτος για να τιμήσει τη μνήμη του έδωσε στη φαμίλια του εκτάσεις γης στην περιοχή του σημερινού Άλσους Βεΐκου στον αθηναϊκό δήμο του Γαλατσίου… Ιωάννης Γκούρας (1791-1826) Με το που ξέσπασε η επανάσταση, ο οπλαρχηγός της Στερεάς Ελλάδας και Φιλικός Γκούρας στρατολόγησε 700 λεβέντες από την Παρνασσίδα και μαζί µε τον Πανουργιά και κάποιους γαλαξιδιώτες καπεταναίους κατέλαβαν στις 27 Μαρτίου τα Σάλωνα (τη σημερινή Άμφισσα). Κατόπιν πολέμησε στο πλευρό του Ανδρούτσου στο Χάνι της Γραβιάς (8 Mαΐου 1821), μετά στη Μάχη των Βασιλικών και συμμετείχε στη συνέλευση των Σαλώνων, υπογράφοντας τη σχετική διάταξη της Ανατολικής Χέρσου Ελλάδος. Ο Γκούρας διακρίθηκε ιδιαίτερα για τη στρατηγική ικανότητα και την ανδρεία του, κάτι που θα τον φέρει το 1825 γενικό οπλαρχηγό της Ανατολικής Στερεάς, όπου θα εμπλακεί ενεργά στον εμφύλιο που ξέσπασε και θα έχει ενεργό ρόλο στη δολοφονία του Ανδρούτσου. Ο γενναίος οπλαρχηγός σκοτώθηκε τον Οκτώβριο του 1826 υπερασπιζόμενος την Ακρόπολη από τα στρατεύματα του Κιουταχή… Αγγελής Γοβιός ή Γοβγίνας (1780-1822) Ο Αγγελής Γοβιός ή Γοβγίνας (πραγματικό επίθετο Τζουτζάς η Τζοτζάς) ήταν οπλαρχηγός της Εύβοιας που κράτησε άσβεστη τη φλόγα της επανάστασης στην Εύβοια. Προσωπικός φίλος του Ανδρούτσου και ξακουστός για το θάρρος του, ο Γοβιός πολέμησε με γενναιότητα στο Χάνι της Γραβιάς και έδρασε σε όλη την Εύβοια ως γενικός αρχηγός των επαναστατικών σωμάτων της περιοχής. Στις 15 Ιουνίου 1821 αντιμετώπισε τον Ομέρ Βρυώνη στα Βρυσάκια αναγκάζοντάς τον να αποσυρθεί. Ο θρυλικός οπλαρχηγός και εκ των πρωταγωνιστών της εθνεγερσίας μας σκοτώθηκε σε ενέδρα των Τούρκων στις 28 Μαρτίου 1822, πλάι στον αδερφό του Αναγνώστη. Ενδεικτικό της σημαντικότητάς του για την επανάσταση στην Εύβοια είναι το δημοτικό τραγούδι που ήταν άλλοτε στα στόματα όλων: «Για σένα, μωρ’ Αγγελή, κλαίει το Γριπονήσι / που χάθηκες κατακαμπής με όλο το γιουρούσι. / Εσύ δεν επολέμαγες μες στης Γραβιάς το χάνι / μ’ οχτώ χιλιάδες Γκέκηδες και βγήκες παλικάρι; / Μα οι Μπαλαλαίοι τα σκυλιά σούφαγαν το κεφάλι. / Σε κλαίει ούλ’ η Ρούμελη τ’ ήσουνα παλικάρι». Ιωάννης Δυοβουνιώτης (1757-1831) Ο Ιωάννης Ξήκης, που έμεινε γνωστός ως Δυοβουνιώτης (από το τοπωνύμιο της καταγωγής του), ήταν αρματολός της Λοκρίδας και Φιλικός, παίρνοντας μέρος στον αγώνα από τις πρώτες στιγμές. Με το που ήχησαν οι σάλπιγγες του πολέμου, απελευθέρωσε την Μπουδουνίτσα (13 Απριλίου 1821) και συνεργάστηκε κατόπιν µε τον Αθανάσιο Διάκο σε κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις. Δικής του έμπνευσης ήταν εξάλλου το σχέδιο άμυνας στη Μάχη των Βασιλικών (25 Αυγούστου 1821), που οδήγησε στην αναχαίτιση της στρατιάς του Μπεϊράν Πασά και την εμφατική νίκη των Ελλήνων. Ο μεγάλος οπλαρχηγός της Στερεάς, πραγματικό φόβητρο για τους Τούρκους, ήταν ένας από τους γνησιότερους ήρωες της επανάστασης, πολεμώντας ασταμάτητα και παίρνοντας μέρος σε όλες τις μάχες μέσα και έξω από τα όρια της Ρούμελης, χωρίς ποτέ να εμπλακεί στις πολιτικές ίντριγκες του καιρού του. Του απονεμήθηκε τιμητικά ο βαθμός του στρατηγού… Tσάµης Καρατάσος (1798-1861) Ο γιος του αρματολού της Μακεδονίας, Αναστάσιου Καρατάσου, έπιασε τα όπλα το 1822 δρώντας κατά την επανάσταση της Βέροιας. Ο σπουδαιότερος οπλαρχηγός της Μακεδονίας κατέφυγε μετά στην Εύβοια και τις Σποράδες, συνεχίζοντας τον πόλεμο της ανεξαρτησίας, πριν περάσει τον Αύγουστο του 1828 στην Ανατολική Στερεά αγωνιζόμενος για την αποκατάσταση της ελληνικής κυριαρχίας. Η πλούσια επαναστατική του δράση θα του φέρει τον βαθμό του αρχιστράτηγου της Μακεδονίας στο απελευθερωτικό κίνημα της Χαλκιδικής τον Απρίλιο του 1854. Με την εγκαθίδρυση της βασιλείας, έγινε υπασπιστής του Όθωνα… Μιχάλης Κόρακας (1797-1882) Αν εξαιρέσουμε τον επαναστάτη Ιωάννη Δασκαλογιάννη, δύσκολα θα βρεθεί σημαντικότερος οπλαρχηγός στην Κρήτη από τον Κόρακα, ο οποίος άπλωσε την επαναστατική του δράση σε όλη την Ελλάδα πολεμώντας κυριολεκτικά μέχρι τα βαθιά του γεράματα. Από την πρώτη στιγμή που ξέσπασε η επανάσταση στο νησί (Μάιος 1821), ο Κόρακας έπιασε τα όπλα για να αναδειχθεί σε έναν από τους σπουδαιότερους ηγέτες της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης, αν και δεν περιόρισε τη δράση του στο νησί, πολεμώντας ακόμα και τον Κιουταχή στην Αττική. Ο «Γέρος», όπως ήταν το παρατσούκλι του, ξεκίνησε τη δράση του ως αρματολός και έκανε έναν τέτοιον πόλεμο στην Κρήτη που θα τον έκανε γνωστό απ’ άκρη σ’ άκρη στο νησί. Ήταν τόσο ταγμένος στρατιώτης στα ιδανικά του εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα που όταν το 1825 φάνηκε ότι η επανάσταση στο νησί είχε καταπνιγεί, πέρασε στην ηπειρωτική Ελλάδα συνεχίζοντας τη μάχη στην Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, πολεμώντας δίπλα στον Καραϊσκάκη στη Μάχη της Ακρόπολης. Μετά γύρισε στην Κρήτη για να συνεχίσει τον άσβεστο αγώνα του, όντας τώρα πειρατής για να χτυπά τους Τούρκους στο Αιγαίο! Όταν η ελληνική κυβέρνηση του προσέφερε τιμητικά τον βαθμό του λοχαγού, εκείνος αρνήθηκε, λέγοντας ότι δεν έδωσε μάχες για να πάρει ανταλλάγματα. Ο Κόρακας πολεμούσε καθ’ όλη τη διάρκεια του βίου του, παίρνοντας μέρος μέχρι και στη μεγάλη κρητική επανάσταση του 1866-69 ως γενικός αρχηγός των 12 ανατολικών επαρχιών. Παρά το προχωρημένο της ηλικίας του, συμμετείχε σε δεκάδες μάχες σε όλη την ανατολική Κρήτη προλαβαίνοντας να ρίξει άλλη μια ντουφεκιά στην επανάσταση του 1878 (παρά το γεγονός ότι είχε ήδη υπερβεί το 80ό έτος της ηλικίας του)… Μιχάλης Κουρµούλης (1765-1824) Ο μουσουλμάνος αξιωματικός του τουρκικού στρατού Χουσεΐν Μπέης στην προεπαναστατική κρητική περίοδο μετατράπηκε σε παθιασμένο οπλαρχηγό του 1821 εξυπηρετώντας ως κρυπτοχριστιανός τα συμφέροντα των Ελλήνων. Ο Κουρμούλης πρωτοστάτησε στον ξεσηκωμό της Κρήτης και το 1823, ως υπαρχηγός του ελληνικού στρατού, αντιστάθηκε στις επιδρομές του Χουσεΐν Πασά. Μετά την υποταγή της Κρήτης, ακολούθησε τον Τοµπάζη στην Ύδρα. Ο μεσσαρίτης αγάς Χουσεΐν Κουρμούλης, μια από τις μεγαλύτερες προσωπικότητες των επαναστατικών χρόνων που σέβονταν μουσουλμάνοι και χριστιανοί, μετατράπηκε από άρχοντας των κατακτητών σε έναν από τους πρώτους κρήτες Φιλικούς και σημαντικό οπλαρχηγό στη συνέχεια, πολεμώντας ασίγαστα μέχρι το 1824, όταν έπεσε κυνηγημένος από τους Τούρκους. Τον αγώνα που κήρυξε συνέχισαν τα μέλη της ευρύτερης οικογένειας Κουρμούλη… Βασίλειος Μαυροβουνιώτης (1795-1847) Ο μαυροβούνιος οπλαρχηγός του 1821, Βάσος Μαυροβουνιώτης, και στρατιωτικός κατόπιν της οθωνικής περιόδου καθιερώθηκε ως ηγετικό στέλεχος του αγώνα στην Εύβοια, υψώνοντας τον Αύγουστο του 1821 το επαναστατικό λάβαρο στην Κάρυστο και πολεμώντας σε όλες τις μεγάλες μάχες (Στύρα, Βρυσάκια, Πολιτικά, Βάθεια). Ο χίλιαρχος του Καραϊσκάκη στην Αττική ανέλαβε ως στρατηγός τη φύλαξη της Ύδρας το 1824 και το 1825 πήρε μέρος στον πόλεμο κατά του Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο. Ο Έλληνας από την Ιλλυρία συμμετείχε το 1826 στην αποτυχημένη Εκστρατεία της Βηρυτού, φορώντας ως το τέλος της ζωής του τη φορεσιά των οπλαρχηγών. Ο Μαυροβουνιώτης νίκησε τους Τούρκους στη Φοντάνα, στο Θριάσιο Πεδίο και στο Μαρτίνο το 1829. Συνολικά έλαβε μέρος σε περισσότερες από 36 μάχες, όπου διακρίθηκε για τη γενναιότητα και τη στρατιωτική του διάνοια… Μητροπέτροβας (1745-1838) Ο κλεφτοκαπετάνιος και αγωνιστής Μήτρος Πέτροβας, γνωστότερος ως Μητροπέτροβας, ήταν μεσσήνιος οπλαρχηγός και ένας από τους ηγέτες των αντικυβερνητικών εξεγέρσεων αργότερα κατά τη διάρκεια της βαυαρικής αντιβασιλείας. Ως οπλαρχηγός ανέπτυξε από νωρίς αντιοθωμανική δραστηριότητα πολεμώντας ήδη από τα Ορλοφικά (1770) και προετοιμάζοντας κατόπιν την επανάσταση στη Μεσσηνία, τασσόμενος στο πλευρό του Κολοκοτρώνη (του οποίου ήταν κηδεμόνας ο Μητροπέτροβας, που ανέλαβε τον νεαρό Θεόδωρο μετά τον θάνατο του πατέρα του Κωνσταντίνου). Συμμετείχε στη Μάχη του Βαλτετσίου, στις επιχειρήσεις της Αρκαδίας, την άλωση της Τριπολιτσάς και πήρε μέρος στην αναχαίτιση του Δράμαλη, αναδεικνυόμενος για την προσφορά του στον αγώνα σε χίλιαρχο το 1823. Τον Μάιο του 1825 πήρε μέρος ως στρατηγός στις επιχειρήσεις εναντίον του Ιμπραήμ, αν και αργότερα καταδικάστηκε σε θάνατο για την εξέγερση κατά της βαυαρικής αντιβασιλείας, ποινή που δεν εκτελέστηκε ωστόσο λόγω της συνεισφοράς του στην ελληνική επανάσταση. Ο Μητροπέτροβας ήταν όχι μόνο ένας από τους γενναιότερους οπλαρχηγούς, αλλά και ο πιο συνετός στρατηγός του αγώνα, αφοσιωμένος μέχρι θανάτου στον μαθητή του Κολοκοτρώνη. Γεωργάκης Ολύµπιος (1772-1821) Ο οπλαρχηγός και Φιλικός (ένας από τους «Δώδεκα Αποστόλους» της) ήταν ένας από τους πιο άξιους και στενούς συνεργάτες του Αλέξανδρου Υψηλάντη κατά τον Αγώνα στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες. Ο καπετάνιος του αρµατολικίου του Ολύµπου που διακρίθηκε στον ρωσοτουρκικό πόλεμο τέθηκε επικεφαλής της έναρξης του αγώνα στο Βουκουρέστι, διαδραματίζοντας πρωταγωνιστικό ρόλο στην οργάνωση και τη διεξαγωγή των πρώτων επιχειρήσεων. Ο Ολύμπιος, συνεχίζοντας τον πόλεμο κατά της Υψηλής Πύλης, κατέφυγε µε τον Ιωάννη Φαρµάκη στη Μονή του Σέκου, όπου και εγκλωβίστηκαν. Αποκομμένος και µε λιγοστούς συντρόφους στο πλευρό του, πυροβόλησε ένα βαρέλι γεμάτο µε πυρίτιδα και ανατινάχθηκε μαζί µε τον εχθρό για να μην πέσει σε τουρκικά χέρια… Αντώνης Οικονόµου (1785-1821) Ο Φιλικός και πρωτεργάτης της επαναστατικής δράσης στην Ύδρα ήταν ένας έμπορος που δρούσε στην Πόλη, όταν παράτησε τα πάντα για να κηρύξει τον αγώνα στο νησί του. Υψώνοντας το λάβαρο της επανάστασης τη νύχτα της 27ης Μαρτίου 1821, αιφνιδίασε τους αριστοκράτες, τους καραβοκύρηδες και τους προκρίτους του νησιού, καταλαμβάνοντας την καγκελαρία και αναλαμβάνοντας έτσι την πολιτική και στρατιωτική διοίκηση της Ύδρας. Οι προεστοί, που ξαφνιάστηκαν από την εξέλιξη αυτή, αναγκάστηκαν να αναγνωρίσουν τη εξουσία του και κάτω από τη λαϊκή πίεση να συνδράμουν χρηματικά στον εξοπλισμό του στόλου. Κι αυτό είναι που πιστώνεται στον υδραίο πλοίαρχο και πρωτεργάτη της λαϊκής εξέγερσης στο νησί: η κάμψη των αντιρρήσεων των προκρίτων και η αναγκαστική συμμετοχή όλου του νησιού στην Επανάσταση του 1821! Η προσπάθεια του Οικονόµου να αποκηρύξει την πειρατεία και να επιβάλει τους διεθνείς κανόνες δικαίου για ισόποση διανομή της λείας από τη σύλληψη των εχθρικών πλοίων προκάλεσε όμως τέτοιες αντιδράσεις που τα πληρώματα τον εγκατέλειψαν και τρεις πλοίαρχοι όρμησαν εναντίον του. Δολοφονήθηκε τελικά στις 16 Δεκεμβρίου 1821 από στρατιωτική δύναμη που στάλθηκε να τον συλλάβει, αν και η παρακαταθήκη του στον αγώνα είχε ήδη εξασφαλιστεί: παρά τον ενάµιση μήνα που διάρκεσε η εξουσία του, η προσφορά του στην επανάσταση ήταν σημαντική, καθώς όπως παρατηρεί ο Τρικούπης: «µε την τόλμη του ανυψώθηκε υπεράνω της παντοδύναμης αριστοκρατίας και οδήγησε το λαό στον αγώνα της ελευθερίας και της δόξας». Πανουργιάς Πανουργιάς (1759-1834) Ο αρματολός από τα 16 του χρόνια Δημήτριος Ξηρός (Πανουργιάς) πολέμησε στα Ορλοφικά, μυήθηκε νωρίς νωρίς στη Φιλική Εταιρεία και κάτω από τις εντολές της πολέμησε µε τον Ανδρούτσο, τον ∆ιάκο και τον ∆υοβουνιώτη στην Άμφισσα, τη Γραβιά, τα Βασιλικά κ.λπ. Γενναίος, ακούραστος και αγνός πατριώτης, έπαιξε πάντα ρόλο ενωτικό στην έξαρση των παθών. Ο ξακουστός οπλαρχηγός της Άμφισσας (Σάλωνα) ηγήθηκε των οπλαρχηγών σε πολλές μάχες και αποθεώθηκε στην Αλαμάνα και το Χάνι της Γραβιάς. Από τον αγώνα ο παθιασμένος αυτός αγωνιστής αποσύρθηκε μόνο λόγω γήρατος, αν και φρόντισε να αφήσει τον γιο του διάδοχο στην αρχηγία του σώματός του. Μετά το τέλος της επανάστασης, ο άδολος Πανουργιάς αποσύρθηκε στην Άμφισσα, όπου και πέθανε ως ένας από τους πρώτους και πλέον αξιοσέβαστους ήρωες του αγώνα… Γιαννάκης Ράγκος (1790-1870) Ως ένας από τους κυριότερους οπλαρχηγούς της Δυτικής Στερεάς, ο Ιωάννης Ράγκος ξεκίνησε τη δράση του ως αρματολός, πρωτοστατώντας στις πρώτες φάσεις της επανάστασης (1821-1825) σε σωρεία µαχών στην Αιτωλοακαρνανία και την Ήπειρο, αλλά και στην Πελοπόννησο εναντίον του Ιμπραήμ. Την επαναστατική του δράση την ξεκίνησε μάλιστα με ένα τέχνασμα: όταν ο Αλή Πασάς εξόργισε τον σουλτάνο το 1820, ο Φιλικός Ράγκος ξεκίνησε εκστρατεία προσποιούμενος ότι προστρέχει σε ενίσχυση του πολιορκημένου Αλή! Γι’ αυτό και όταν ξέσπασε η επανάσταση το σώμα του Ράγκου ήταν ένα από τα πιο ετοιμοπόλεμα. Ο ίδιος διέθετε μάλιστα την ικανότητα να αποφεύγει και τις ελληνικές περιπέτειες, αλλάζοντας συνεχώς στρατόπεδα και επιδεικνύοντας μια απίστευτη προσαρμοστικότητα προσεταιριζόμενος τον ισχυρότερο κάθε φορά πολιτικό. Το 1822 θα τον βρει γενικό αρχηγό στην εκστρατεία της Θεσσαλίας και συμπολεμιστή του Καραϊσκάκη, ενώ την επόμενη χρονιά ως στρατηγός θα αναλάβει την καταδίωξη του αποστάτη πια Καραϊσκάκη για λογαριασμό της κυβέρνησης! Παρά το γεγονός ότι ενήργησε συχνά με γνώμονα τα προσωπικά του συμφέροντα, η προσφορά του στον αγώνα ήταν αναντίρρητη (όπως, για παράδειγμα, ότι έσωσε το Μεσολόγγι το 1824 από τον Ομέρ Πασά), γι’ αυτό και του παραχωρήθηκε το πασαλίκι των Αγράφων… Νικόλαος Στορνάρης ή Στουρνάρης (1775-1826) Ο αρματολός, Φιλικός και οπλαρχηγός της Αιτωλοακαρνανίας, μέλος μιας από τις πιο ισχυρές αρµατολικές οικογένειες της ∆υτικής Στερεάς, κήρυξε τον Ιούλιο του 1821 την επανάσταση στην Πόρτα, την Πρέβεντα και την Καλαµπάκα ως επικεφαλής των τοπικών οπλαρχηγών. Σύντομα θα έχει στα χέρια του τον έλεγχο όλης της περιοχής και μετά θα πάει στο Μεσολόγγι (1823) παίρνοντας μέρος στη συνέλευση των οπλαρχηγών της Δυτικής Στερεάς. Ο Στουρνάρης συμμετείχε ενεργά στην επανάσταση του Ασπροποτάμου και πολέμησε με γενναιότητα στη Στερεά και την Πελοπόννησο στο πλευρό του Καραϊσκάκη, κάνοντας το αρματολίκι του στον Ασπροπόταμο θρυλικότατο. Όταν ο Κιουταχής βάδισε κατά του Μεσολογγίου, ο ονομαστός για τον πατριωτισμό και την ανδρεία του Στουρνάρης ανέλαβε την αρχηγία της υπεράσπισης του. Ως αρχηγός του φρουράς της πόλης, παρέμεινε στο Μεσολόγγι καθ’ όλη τη διάρκεια της δεύτερης πολιορκίας του και έπεσε ηρωικά κατά τη μεγάλη έξοδο. Ασημάκης Φωτήλας (1761-1835) Ο πρόκριτος των Καλαβρύτων, Φιλικός και ένας από τους πλέον εξέχοντες πελοποννήσιους αρχηγούς της Ελληνικής Επανάστασης υποστήριξε ενεργά το ξέσπασμα της εξέγερσης από την πρώτη κιόλας στιγμή, τονίζοντας στην Αγία Λαύρα τον Μάρτιο του 1821 σε κλήρο και αριστοκρατία τους κινδύνους από οποιαδήποτε αναβολή του αγώνα. Κι έτσι πήρε μέρος στην πρώτη σοβαρή πολεμική επιχείρηση του αγώνα στα Καλάβρυτα, ως ένας από τους πρώτους οπλαρχηγούς, γενικεύοντας τη φλόγα του εθνικοαπελευθερωτικού μας αγώνα. Ο πληρεξούσιος της Α’ Εθνοσυνέλευσης της Επιδαύρου και αντιπρόεδρος της Πελοποννησιακής Γερουσίας ήταν ένας φωτισμένος και μετριοπαθής πολιτικός που έλαμψε και στον εμφύλιο, όπου και παραιτήθηκε από τα καθήκοντά του καθώς αρνήθηκε να προβεί σε διώξεις αντικυβερνητικών. Παρά την πικρία του και την οριστική απόσυρσή του από το πολιτικό σκηνικό (1825), δεν έπαψε ποτέ να ενισχύει ηθικά και υλικά την επανάσταση, γι’ αυτό και εκλεγόταν συνεχώς πληρεξούσιος στις Εθνοσυνελεύσεις… Χριστόδουλος Χατζηπέτρου ή Χατζηπέτρος (1799-1869) Ο τρικαλινός Φιλικός και οπλαρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης, και κατόπιν στρατιωτικός της οθωνικής περιόδου, πρωτοστάτησε το 1821 στην εξέγερση στην Καλαµπάκα και τον Ασπροπόταµο. Κατόπιν έδρασε στη Θεσσαλία και τη Στερεά και το 1825 προσέφερε τις υπηρεσίες του στο Μεσολόγγι ως την ηρωική έξοδο. Η ακούραστη δράση του θα τον φέρει κατόπιν στην κεντρική Στερεά και την Αττική. Η δράση του δεν θα σταματούσε όμως εδώ, καθώς κατά την εξέγερση των αλυτρώτων το 1854 τέθηκε για άλλη μια φορά επικεφαλής των επαναστατών της Θεσσαλίας. Ο Χατζηπέτρος υπήρξε μια ιδιαίτερη περίπτωση οπλαρχηγού καθώς δεν προήλθε από τις τάξεις των κλεφτών, αλλά από μια εύπορη οικογένεια προκρίτων εκτός Πελοποννήσου και Στερεάς Ελλάδας. Διακρίθηκε ιδιαίτερα για τη γενναιότητα και τη νομιμότητα που επέδειξε και ποτέ δεν πήρε μέρος σε εξεγέρσεις και στάσεις. Απολάμβανε μεγάλου κύρους και αναγνώρισης από όλες τις πολιτικές παρατάξεις και φατρίες για την ακεραιότητα και την αφιλοκερδία του, ενώ είχε κερδίσει και τον σεβασμό όλων των σημαντικών οπλαρχηγών της εποχής του, που κατά κανόνα υποτιμούσαν τους προκρίτους για τις πολεμικές τους επιδόσεις. Όσο για το σώμα των στρατιωτών που διοικούσε, το συντηρούσε αποκλειστικά με δικές του οικονομικές θυσίες, που ανήλθαν σε περισσότερο από 1 εκατομμύριο γρόσια, ποσό αστρονομικό για την εποχή. Μαθητής του Καραΐσκάκη, ο Χριστόδουλος Χατζηπέτρος ανήκει αυτοδικαίως στο πάνθεο των ηρώων της Επανάστασης του 1821...

Πηγή: http://apocalypsejohn.com/agnosti-oplarchigi-tou-1821/

το πανηγύρι του Άη-Συμιού

Το εκστατικό πανηγύρι του Άη-Συμιού στο Μεσολόγγι το τετραήμερο του Αγίου Πνεύματος

Νταούλια και ζουρνάδες, έκσταση και μεγαλοπρέπεια, σ’ ένα γλέντι από άλλη εποχή

Το πανηγύρι του Άη-Συμιού στο Μεσολόγγι είναι ένα από τα σημαντικότερα και πιο ιστορικά που οργανώνονται το καλοκαίρι στη χώρα. Επειδή το έχω παρακολουθήσει, πριν κάμποσα χρόνια, κι επειδή έχω συμμετάσχει κατά καιρούς σε πανηγύρια σε πολλά διαφορετικά γεωγραφικά διαμερίσματα, τόσο στην ηπειρωτική χώρα όσο και στα νησιά, λέω πως... τέτοιο πράγμα δεν έχω ξαναδεί. Δεν είναι μόνο η πολυήμερη διάρκειά του και τα ποικίλα δρώμενα, είναι και η όσο το δυνατόν πιο πιστή μεταφορά του μέσα στα χρόνια και βεβαίως η πάνδημη συμμετοχή, που ενώνει Μεσολογγίτες και επισκέπτες μ’ έναν πρωτόφαντο τρόπο.

 Το πανηγύρι που έχει παραδοσιακό-ιστορικό και θρησκευτικό χαρακτήρα γιορτάζεται από τους Μεσολογγίτες δύο φορές το χρόνο. 

Το χειμώνα, 2-3 Φεβρουαρίου και το καλοκαίρι στις ημέρες του Αγίου Πνεύματος. 

  ξεκινάει το Σάββατο με τον σημαιοστολισμό, τη φωταγώγηση της πόλης και τα πρώτα γλεντοκόπια αρματωμένων και καβαλαραίων, για να συνεχιστεί την Κυριακή της Πεντηκοστής στο ιστορικό μοναστήρι του Αγίου Συμεών, σ’ ένα γλέντι με νταούλια και ζουρνάδες, το οποίο θα εξελίσσεται μέχρι και τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος (άμα τη επιστροφή πλέον στην πόλη του Μεσολογγίου), για να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα την Τρίτη , της Αγίας Τριάδος με το τελικό γλέντι στο νησάκι της Κλείσοβας .

Ο Θωμάς Γκόρπας

Το εξωφυλλο του βιβλίου

Υπάρχει ένα δυσεύρετο βιβλίο τού γνωστού ποιητή και συγγραφέα Θωμά Γκόρπα και του αδελφού του Βησσαρίωνος Γκόρπα, που τυπώθηκε από τις εκδόσεις Ζυγός, στην Αθήνα το 1972 κι έχει τίτλο «Το Πανηγύρι Τ’ Άη Συμιού (μια μεσολογγίτικη λαογραφία)». 

Το βιβλίο αυτό είναι πολύτιμο για την ιστορία του πανηγυριού και από ’κει μεταφέρω μερικά αποσπάσματα (με μικρές δικές μου ενοποιητικές παρεμβάσεις). 

 Τα αδέλφια Γκόρπα, Μεσολογγίτες αμφότεροι, δένουν το πανηγύρι με το παρελθόν του, περιγράφοντας λεπτομέρειες και γεγονότα, ερευνώντας ταυτοχρόνως το πώς εμφανίστηκε αυτό (το πανηγύρι) μέσα στην ποίηση και τη λογοτεχνία...

Το Μοναστήρι

ΤΟΠΟΘΕΣΙΑ

Στους πρόποδες (ύψος 140 μέτρα) του Αρακύνθου, του ξακουστού Ζυγού, και 7 χιλιόμετρα περίπου βορειοδυτικά του Μεσολογγίου βρίσκεται το ταπεινό, αλλά ένδοξο μοναστήρι. Η μονή του Αγίου Συμεώνος του Θεοδόχου που ιδρύθηκε το 1740 (…)  

Ο Άη Συμιός δεν έμεινε έξω από τους αγώνες για το ξεσκλάβωμα της χώρας πριν το 1821… όπως και μετά, αφού… όσοι σώθηκαν κατά την Έξοδο της Φρουράς του Μεσολογγίου τη νύχτα, Σάββατο του Λαζάρου προς Κυριακή των Βαΐων, της 10 Απριλίου 1826 πήραν το δρόμο προς τον Άη Συμιό. Στ’ αμπέλι του Κότσικα ενσωματώθηκαν με τα άλλα λείψανα της Φρουράς της Κλείσοβας κι από κει τράβηξαν κατά το Μοναστήρι που το είχε πιασμένο και τους περίμενε ο Μουστάμπεης με 500 Αλβανούς ιππείς.

Για τ’ απομεινάρια της Φρουράς εδώ πάνω στον Άη Συμιό η Έξοδος συνεχίζεται. Περισσότεροι από 200 σκοτώνονται και αιχμαλωτίζονται.
Οι υπόλοιποι κυνηγημένοι φθάνουν έως τα μισά του Ζυγού, όπου συναντιούνται με 300 απ’ τα σώματα των «όξω οπλαρχηγών», που έφθασαν καθυστερημένοι, και με την υποστήριξή τους περνούν στην άλλη πλευρά του Ζυγού και τραβάν για τη Δερβέκιστα.
Στο έρημο χωριό φθάνουν μετά τρεις μέρες εξαντλημένοι και πεινασμένοι και φεύγουν αμέσως συνεχίζοντας τον τραγικό δρόμο προς τη σωτηρία, από την πείνα πια, για τα Σάλωνα…

Το Πανηγύρι

Αν το Πανηγύρι του Άη Συμιού είναι εξουθενωτικό για τους πανηγυριστάς, για τους οργανοπαίχτες είναι αληθινό ξεθέωμα. Γι’ αυτό φυσικό είναι να… κολλάνε τα χαρτονομίσματα της χαρτούρας στα ιδρωμένα μέτωπά τους.(…)

 Ο ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΟΥ

Το πανηγύρι των αρματωμένων, πέρα από μια συνάντηση με τους προγόνους, πέρα από μια γιορτή ελευθερίας και ειρήνης, στο πιο βαθύ της νόημα, είναι και γιορτή του καλοκαιριού, της χαράς, της ζωής, του γλεντιού και του ξεφαντώματος. Οι Μεσολογγίτες πανηγυρισταί δεν ανεβαίνουν στον Άη Συμιό μόνο για να προσκυνήσουν τον Άγιο και να τιμήσουν τη μνήμη του τού Αγίου Πνεύματος, αλλά και να θυμηθούν τα μεγαλεία και τις θυσίες τού Αγώνα και να κάνουν μνημόσυνο των πεσόντων, στις Πολιορκίες και την Έξοδο των συμπατριωτών τους.

Όταν έφυγαν από τη ζωή και οι τελευταίοι που σώθηκαν απ’ το «Χαλασμό» οι νεώτεροι σκέφτηκαν ότι άξιζε να τιμούν τους ηρωικούς προγόνους με πλατύτερες και επιβλητικώτερες εκδηλώσεις, διατηρώντας, φυσικά, σαν πυρήνα αυτών των εκδηλώσεων το μνημόσυνο των Εξοδιτών στον Άη Συμιό.

Το Πανηγύρι τ’ Άη Συμιού επί δύο αιώνες τώρα παραμένει εκατό τοις εκατό λαϊκό σαν οργάνωση και σαν εκτέλεση.
 Ίσως είναι το μόνο από τα μεγάλα Πανηγύρια της Χώρας που διατηρείται ανόθευτο, μακριά από «εκσυγχρονισμούς», χωρίς να χάσει τίποτε από τον «πρωτογονισμό», την αφέλεια και την εγκάρδια ατμόσφαιρα των παλιών χρόνων.
 Μέσα στον διονυσιασμό του, που συνοδεύει ασταμάτητος ο ήχος των ζουρνάδων και των νταουλιών, κρατάει άθικτα τα αρχικά του στοιχεία τής μυσταγωγίας και της επιβλητικότητας, εν μέσω κραιπάλης, φαγοποτιού και κρασοκατανύξεως, χορού και τραγουδιού.(…)

Οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι φημίζονται τόσο για τη χορευτική τους δεινότητα όσο και για την αγάπη τους στο τραγούδι, φυσική συνέπεια του λεβέντικου και γλεντζέδικου ταμπεραμέντου τους.

ΑΡΜΑΤΩΜΕΝΟΙ – ΚΑΒΑΛΑΡΑΙΟΙ 
Ψυχή του Πανηγυριού είναι οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι.
Οι Μεσολογγίτες λένε: για τους πρώτους ότι πάνε «ντυμένοι» και για τους δεύτερους «πάνε μ’ άλογα».
Δέκα ως δεκαπέντε απ’ αυτούς αποτελούν μια ομάδα, την «παρέα», η οποία έχει τον αρχηγό της, τον «καπετάνιο», τον πρώτο μεταξύ ίσων.
 Ο καπετάνιος διαλέγεται μεταξύ των πιο πεπειραμένων, των πιο μπασμένων στην εθιμοτυπία του Πανηγυριού.
 Το παλιό έθιμο, σύμφωνα με το οποίο οι παρέες των αρματωμένων έχουν ένα ή και περισσότερα παιδιά ντυμένα με φουστανέλλα, συνεχίζεται και στις μέρες μας.(…)

2009,Μπαμπης Μαυροματης,παρεα Σακιργιανου

 ΟΙ ΓΥΦΤΟΙ ΟΡΓΑΝΟΠΑΙΧΤΕΣ
Αν η ψυχή του Πανηγυριού είναι οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι, τότε τα «όργανα» είναι εκείνα που με τους λεβέντικους ήχους τους ταξιδεύουν αυτή την ψυχή στα ηρωικά περασμένα.

Οι γύφτοι οργανοπαίκτες (λέγονται και «γυφταίοι» στο Μεσολόγγι), που επί τρεις μέρες και νύχτες ασταμάτητα λαλούν τον «ζουρνά» και βαράν το «νταούλι» είναι αδερφικά δεμένοι με τους αησιμιώτες πανηγυριστάς, γενιά με γενιά.
 Οι ίδιοι ομολογούν ότι πουθενά στην Ελλάδα δεν έχουν συναντήσει ωραιότερο Πανηγύρι, ούτε πιο κουβαρντάδες γλεντζέδες απ’ τους Μεσολογγίτες.(…)

Η έλλειψη πεπειραμένων οργανοπαικτών στην Αιτωλοακαρνανία τα τελευταία χρόνια αναγκάζει τις παρέες να τους αναζητούν σ’ άλλες περιοχές.

Η κάθε παρέα έχει τέσσερις οργανοπαίχτες: ένα πρίμο ζουρνατζή, τον «πριμαδόρο», που είναι ο μάστορας της ορχήστρας, ένα δεύτερο, τον «μπασσαδόρο», ένα «νταουλιέρη» και ένα τέταρτο, που ξεκουράζει τους τρεις βασικούς.
Αν το Πανηγύρι του Άη Συμιού είναι εξουθενωτικό για τους πανηγυριστάς, για τους οργανοπαίχτες είναι αληθινό ξεθέωμα. Γι’ αυτό φυσικό είναι να… κολλάνε τα χαρτονομίσματα της χαρτούρας στα ιδρωμένα μέτωπά τους.(…)

Εκτός απ’ τα παλιά ρουμελιώτικα δημοτικά τραγούδια, του τραπεζιού, κλέφτικα και λιανοτράγουδα οι Αησυμιώτες τραγουδούν τα φημισμένα μεσολογγίτικα μοιρολόγια και τ’ αησυμιώτικα.

ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΚΑΙ ΧΟΡΟΙ 
Οι αρματωμένοι και οι καβαλαραίοι φημίζονται τόσο για τη χορευτική τους δεινότητα όσο και για την αγάπη τους στο τραγούδι, φυσική συνέπεια του λεβέντικου και γλεντζέδικου ταμπεραμέντου τους. Στο Μεσολόγγι, άλλωστε, έζησαν, έπαιξαν και τραγούδησαν μεγάλοι λαϊκοί καλλιτέχνες, που δημιούργησαν παράδοση, οι μεγάλες δόξες των καφέ σαντάν της παλιάς εποχής, ο Θανάσης ο Μπαταριάς, ο Νικολός ο Σουλεϊμάνης, ο Χαράλαμπος Μαργέλης.

Εκτός απ’ τα παλιά ρουμελιώτικα δημοτικά τραγούδια, του τραπεζιού, κλέφτικα και λιανοτράγουδα οι Αησυμιώτες τραγουδούν τα φημισμένα μεσολογγίτικα μοιρολόγια και τ’ αησυμιώτικα.
Μόνο συρτά και τσάμικα χορεύουν οι πανηγυρισταί, πλουτισμένα με τις περίτεχνες αησυμιώτικες φιγούρες.
Επίσης οι γύφτοι λαϊκοί οργανοπαίκτες παίζουν τα καταπληκτικά σε εκτέλεση οργανικά κομμάτια, όπως η Μπαντονάδα ή Μυρολόι τ’ Αλή Πασά.

Θεαματικώτατες είναι οι χορευτικές αναπαραστάσεις (είδος λαϊκού θεάτρου), όπου ζωντανεύονται η ζωή και οι θυσίες των Μεσολογγιτών Αγωνιστών, υπό τους ηρωικούς ήχους ζουρνάδων και νταουλιών, που οι ρίζες τους φτάνουν ως τον αρχαίο πυρρίχιο.

Τα θέματα είναι η σφαγή των παιδιών απ’ τις μανάδες, η πάλη του Μεσολογγίτη με τον Τουρκαλβανό, πατέρας και γιός κ.ά.(…)

ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΑΝΗΓΥΡΙ
Ντόπιοι ποιηταί έγραψαν τραγούδια στα οποία αναφέρεται το Πανηγύρι και ο Άγιος. Τα κείμενα αυτά είναι λαογραφικού ενδιαφέροντος. Δίνουν πληροφορίες για το Πανηγύρι, τους Μεσολογγίτες και το Μεσολόγγι, που καλύπτουν ένα μεγάλο διάστημα που ξεκινάει απ’ το 1880 περίπου και φτάνει ως τις μέρες μας.(…)

Από τα διάφορα στιχουργήματα που σταχυολογούν οι Θωμάς και Βησσαρίων Γκόρπας να μεταφέρουμε, κατ’ αρχάς, το ποίημα του Κωστή Παλαμά «Το Πανηγύρι του Ψαρά» από τη συλλογή «Οι Καημοί της Λιμνοθάλασσας» (1912)…

https://youtu.be/gFzf1KZNwMo?list=PLECi0Z0AoZN7PJneN-Sn_X_zjZTeQGr16

Το Πανηγύρι του Ψαρά

Στον Άη Συμιό στον πλάτανο, στο κρύο το πηγαδάκι
που πάνε τα κλεφτόπουλα και πίνουνε νερό,
στο πανηγύρι τ' άη Συμιού, ψαράς για το καμάκι,
το δρόμο δεν τον έμαθα που πάει προς το βουνό. Δεν είμαι για το μακρινό λεβεντοπανηγύρι,
με φουστανέλλα, με άρματα, με φέρμελη χρυσή,
πάντα ξερμάτωτο, ψαρά, γυμνό, καραβοκύρη,
με ξέρει σκόλη και δουλειά στο ξερονήσι εκεί.
Δεν είναι για χαροκοπιές και για τα πανηγύρια
οι φουστανέλλες, τ' άρματα, η φέρμελη η χρυσή.
Τ' άγιασε το αίμα κ' η φωτιά· φέρτε λιβανιστήρια,
τάχτε τα στα κονίσματα κι ανάφτε τους κερί.
Μα όταν κοντά της Κλείσοβας το πανηγύρι βράζει
μεσ' στην αγιά Τριάδα της το χρόνο μια φορά,
μεσ' απ' το γλυκοχάραμα μιαν έγνοια τινάζει
προς της γιορτής το βούισμα στην ακροθαλασσιά.
Και μέσα στο πρυάρι μου το καλοσκαρωμένο
γοργά ως τη νύχτα το λαό περνώ το γιορταστή,
ψάρι αργυρό τής χάρης της και μια λαμπάδα πααίνω
κ' ύστερα κάνω ολονυχτιά με το θιακό κρασί.

Και για το τέλος δύο σονέτα ενός ξεχασμένου ποιητή, του Χρηστάκη Παλαμά (μεγαλύτερος αδελφός του Κωστή Παλαμά) από την ακόμη(;) ανέκδοτη συλλογή «Τα γεροντικά σονέττα» (1924)…

Τ’ Άη Συμιού

Απλώνεται το σύννεφο παχύ στα περασμένα
Μιανής ζωής πολύδαρτης... η μνήμη σκοτισμένη
Γυρίζει νάβρει ξάναση σε κάτι ξεχασμένα
Κι όσο τα χρόνια φεύγουνε, τόσο κι αυτή μακραίνει. Και ξάφνου μια οχλοβοή χαρούμενη του κόσμου
Το τούμπανο και ο ζουρνάς, λαλούμενα, αντάρα
Σαν αστραπή το σύννεφο σκίζουνε... και το φως μου
Ξανοίγεται στη θύμηση της νιότης μου με μάρα
Κι ενώ η ματιά μου άπλερη στης πόρτας το καρτέρι
Και η καρδιά τρεμουλιαστή ζητάει άλλα χνάρια
Ο νους μου φεύγει πιο ψηλά... Σ' απάτητο λημέρι,
Στου Άη-Συμιού το ρίζωμα... και φερν' η φαντασία
Μ' αρματωσιές περίβαλτες εκειά τα παλληκάρια
Να ροβολούνε στο Ζυγό σ' αληθινή θυσία...

Της Αγιά Τριάδος

Γυρίζει πάλι η θύμηση μ' άλλους αχούς κι αντάρες
Κάτου στις θαλασσόνυχτες φυκιές της Χωροπούλας
Στριμώνονται γυροβολιά οι όμορφες κ' οι χάρες
Πεζοβολάνε οι ματιές του νιου και της παιδούλας. Βαριοί πηδάν με τ' άρματα εις το νερό οι Ζυγιώτες
Και φτερακάνε στο νησί γεμάτα τα πριάρια
Το πήραν άλλη μια φορά – χου – οι πανηγυριώτες
Η λίμνη παραδέρνεται μανιώνουνε τα ψάρια...
Και στρέφεται ο λογισμός σε κειό το πανηγύρι
Του πόλεμου και της φωτιάς... στη χούφτα των ανδρείων
Που ξέρας μιαν αδρασκελιά μ' ακράτητο αργοπύρι
Της δόξας και της λευτεριάς εστήσαν το βωμό
Και τα ρηχιά της Κλείσοβας μνημούρι των θερίων
Σημείο για την Έξοδο το μέγα χαλασμό.

ο ζουρνάς και το νταούλι

ΑηΣυμιώτες,"αρματωμένοι" , Μεσολόγγι,πανηγύρι τ'ΑηΣυμιού του Αγίου Πνέυματος

 

 

 

 

Ο ζουρνάς

O νεοελληνικός ζουρνάς ανήκει στην οικογένεια των οργάνων τύπου όμποε, με διπλό γλωσσίδι. Ταυτίζεται με τον αρχαίο αυλό τον οποίο μέσα από ιστορικές, φιλολογικές αλλά και εικαστικές μαρτυρίες, συναντούμαι από την εποχή του Ομήρου. 

 

Πριν την εμφάνιση του κλαρίνου στην Ελλάδα, γύρω στα 1830, ο ζουρνάς, σύμφωνα με τον συνθέτη Παύλο Καρρέρ, χαρακτηρίζονταν ως εθνική φλογέρα.

 Χαρακτηριστικά αναφέρει στα "Απομνημονεύματα "του ότι είδε "...να τραγουδούν και χορεύουν, παίζοντες τας εθνικώς φλογέρας και τα νταούλια".

Σε όλη την Ελλάδα, αλλά και στη Μακεδονία περισσότερο, πολλές είναι οι τοιχογραφίες και οι αγιογραφικές παραστάσεις που ο ζουρνάς με το νταούλι δεσπόζουν σε μεγάλες βυζαντινές και μεταβυζαντινές συνθέσεις. 

 

Κανένας σχεδόν από τους φιλέλληνες αλλά και τους ξένους περιηγητές όπως Pouqueville R. Chandler, αλλά και ο Λόρδος Βύρων δεν άκουσαν με καλό αφτί το ζουρνά. Χαρακτηριστικά ο Φοίβος Ανωγειανάκης στη μνημειώδη εργασία του για τα ελληνικά λαϊκά μουσικά όργανα μεταξύ άλλων γράφει: "Με βασικά διαφορετική μουσική παιδεία όλοι αυτοί οι ξένοι αδυνατούν να προσαρμοστούν στο μελωδικό, ρυθμικό και, γενικότερα, ηχητικό κλίμα της ελληνικής λαϊκής μουσικής. 

 

Για τον Pouqueville αίφνης ο ζουρνάς είναι ένα "κραυγαλέο" όργανο.

Όμως όταν δεν θεμελιώσεις τον Διονυσιασμό, τον Ορφισμό, τα Καβύρεια, δεν ακολουθήσεις τα βήματα του Αλέξανδρου και δεν ζήσεις τον βυζαντινό ιππόδρομο, πώς ο ζουρνάς και τα νταούλια να μην αποτελούν κραυγαλέα όργανα;

Ο ζουρνάς στην Ημαθία και γενικότερα στη Μακεδονία, έχει δύο διαφορετικά μεγέθη.

 

 Ο πρώτος κοντός μήκους 35 εκατ. και τον συναντούμε μόνο στη Νάουσα, και ο δεύτερος μακρύς μήκους μέχρι και 65 εκατ. και τον συναντούμε τόσο στην Κεντρική, όσο και στην Ανατολική Μακεδονία, περιοχή Ηράκλειας ( Τζουμαγιάς ) Σερρών.

 

 

 

 Όσο μακρύτερος ο ζουρνάς, τόσο βαθύτερο ήχο βγάζει.

Ο κάθε ζουρνάς αποτελείται συνήθως από τρία βασικά μέρη :
Α. Τον κυρίως ζουρνά, δηλαδή το σώμα το οποίο καταλήγει σε σχήμα χωνιού που λέγεται τατάρα.
Β. Τον κλέφτη που λέγεται και πιστόμιο, κεφαλάρι ή και μάνα.
Γ. Το πιπ' ναρ' κανελί ή πίσκα με την τσαμπού­να ή το τζαμπνάρ'.

Το κυρίως σώμα κατασκευάζεται από πολλά και διαφορετικά ξύλα ανάλογα με την άποψη του ζουρνατζή ο οποίος είναι κατά κανόνα και κατασκευαστής του.
 Σφεντάμι, βερικοκιά, ελιά, καρυδιά, κερασιά συνήθως, κουμαριά, αλλά και οξιά, είναι τα ξύλα. Βασικό στοιχείο πέρα απ' ότι ξύλο και αν είναι, πρέπει να είναι στεγνό, χωρίς ρόζους, ισόπαχο και σταθερό, πράγμα που θα δώσει και την ποιότητα και ένταση του ήχου.
Συνήθιζαν, αφού επέλεγαν το ξύλο και προτού αρχίσει η επεξεργασία του, να το βράζουν μέσα σε νερό με αλάτι ή και στάχτη, σε χαμηλή φωτιά, για να μην ραγίσει κατά την επεξεργασία του.
 Σήμερα ο ζουρνάς κατασκευάζεται σε τόρνο, μηχανικά.
 Πριν το 1970 η κατασκευή του αποτελούσε επίπονη και πολυήμερη εργασία, αφού έπρεπε να γίνει όλος στο χέρι με μαχαίρια, ξυράφια και τζάμια για το γυάλισμα του.
Στο εσωτερικό του το ομοιόμορφο τρύπημα ήταν μια ξεχωριστή διαδικασία η οποία γίνονταν με πυρακτωμένο σίδερο και έπαιρνε ώρες πολλές.
 Αφού κατασκευαστεί το κύριο σώμα του ζουρνά, θα κάνουν τις τρύπες.
 Επτά τρύπες στο κυλινδρικό επάνω μέρος του και μία στο κάτω μέρος ακριβώς μεταξύ πρώτης και δεύτερης τρύπας.
 Οι τρύπες αυτές γίνονται περίπου ανά 3,5 εκατοστά και στη συνέχεια αφού αφήσουν μια απόσταση 8 περίπου εκατ. από την τελευταία τρύπα και από το σημείο που αρχίζει το χωνί, η τατάρα, θα κάνουν τρεις μικρότερες τρύπες επάνω, μια άλλη ακριβώς από κάτω μεταξύ πρώτης και δεύτερης και τέσσερις τρύπες στα πλάγια, στο ύψος της πρώτης και της τρίτης, δύο από τη μια και δυο από την άλλη πλευρά.
Μόνο οι στρογγυλές 7 + 1 τρύπες του κυλινδρικού μέρους του ζουρνά χρησιμοποιούνται από τα δάχτυλα του οργανοπαίχτη.
 Οι άλλες τρύπες δεν πειράζονται και μένουν πάντα ανοιχτές αλλά παίζουν βασικό ρόλο στην τονικότητα του και κυρίως στην ποιότητα του ήχου γι' αυτό όσο πιο επιμελημένα ανοιγμένες είναι, τόσο η ποιότητα του ήχου είναι καλύτερη.
Αν κλείσουμε τις τρύπες αυτές τότε χαμηλώνει η τονικότητα της κλίμακας που βγάζει ο ζουρνάς, παραμορφώνεται το ηχόχρωμα του και διασαλεύεται η ακρίβεια των διαστημάτων.
Οι τρύπες στο ζουρνά ποικίλουν από περιοχή σε περιοχή.
Όταν ολοκληρωθεί το κυρίως σώμα του ζουρνά τότε θα προσαρμόσουν στο επάνω μέρος του και στην διευρυμένη τρύπα του διαμέτρου 1 με 1,5 εκατ. το πιπ'νάρ’ ή κανελί ή πίσκα με την τσαμπούνα, ή με το τζαμπνάρ’.


Πρόκειται για ένα λεπτό, συνήθως από πάφιλα, κυλινδρικό σωληνάκι πάνω στο οποίο θα δέσουν με ράμα το διπλό γλωσσίδι, δηλαδή το πιπ'νάρ' με την τσαμπούνα, όπως λέγεται γενικότερα.
 Μπορεί ο ζουρνατζής μετά την επεξεργασία και κατασκευή του κυρίως σώματος του ζουρνά να ξεμπερδεύει σχετικά εύκολα, αλλά με το γλωσσίδι δεν θα ξεμπερδέψει ποτέ, αφού αποτελεί ζωντανό σώμα, προέκταση όχι μόνο οργανική, της γλώσσας, αλλά κυρίως των αισθήσεων καιτου βαθμού γνώσεων και ευαισθησίας του.

Το αγριοκάλαμο είναι ότι καλύτερο για τη δημιουργία αυτού του τμήματος του ζουρνά.
 Θα πρέπει να έχει διάμετρο 5-10 χιλιοστά και το κόβουν από τις όχθες του Αλιάκμονα, του Λουδία και του Αξιού συνήθως τους μήνες Σεπτέμβρη και Οκτώβρη.
 Αφού το φέρουν σπίτι το κόβουν σε κομμάτια μήκους 20 περίπου εκατοστών το καθένα, τα καθαρίζουν από τις διάφορες ξένες ύλες όπως φύλλα και ψίχα και τ' αφήνουν στον ίσκιο ή στον ήλιο κατ' άλλους "να τραβήξουν", δηλαδή να στεγνώσουν.
 Όταν ο ζουρνατζής θέλει μαλακό το γλωσσίδι θα τ' αφήσει μια βδομάδα περίπου.
 Όταν όμως το θέλει σκληρό τότε και δύο και τρεις.
Τα γλωσσίδια αυτά καθ' αυτά, έχουν μήκος από 1,5-3 περίπου εκατοστά το καθένα.
 Στους κοντότερους ζουρνάδες το γλωσσίδι είναι μικρότερο-κοντότερο, ενώ στους μακριούς μακρύτερο.
Αλλά το μήκος του γλωσσιδίου εξαρτάται και από το φύσημα του ζουρνατζή, δηλαδή πόσο βαθιά το παίρνει στο στόμα του.
Στη συνέχεια περνούν κάθε μικρό κομμάτι καλαμιού σε ένα λεπτό κυλινδρικό ξυλαράκι και με μια μικρή χαρακτηριστική παλινδρομική κίνηση καθαρίζουν το εσωτερικό του.
Αφαιρούν δηλαδή την εντεριώνη.
Στη συνέχεια μουσκεύουν τα καλαμάκια σε νερό με ξύδι ή σε διάλειμμα λεμόντουζου και τα δένουν σε ένα ξύλινο κυλινδρικό καλούπι που έχει την ίδια ακριβώς διάμετρο με το κανελί στο οποίο και θα προσαρμοστεί το γλωσσίδι.
 Μετά, με το δείχτη και τον αντίχειρα, πιέζουν δυνατά το καλάμι και να το διπλό γλωσσίδι.
Για να κρατηθεί δε έτσι πιεσμένο και να είναι συνέχεια στη θέση αυτή, δηλαδή διπλό, παίρνουν ένα μαχαίρι και αφού το κάψουν στη φωτιά το σιδερώνουν, στη συνέχεια το στρογγυλεύουν λίγο για να μην τους χτυπάει στα χείλη και το καίνε στις άκρες για να μην κολλάει στο φύσημα.
 Πράγμα που και αφού ακόμη παλιώσει, συχνά πυκνά οι ζουρνατζήδες με το τσιγάρο τους το καίνε γιατί από την πολυχρησία κολλάει και τους δημιουργεί πρόβλημα στο παίξιμο.
Όταν φυσάει ο ζουρνατζής τα χείλια του γλωσσιδίου πάλλονται χτυπώντας το ένα το άλλο με ένα γρήγορα χτύπημα που το αποτέλεσμα σε ήχο πάντα είναι ιδιαίτερα οξύ και εντυπωσιακό.


Ένα ακόμη εξάρτημα του ζουρνά είναι καιη πίνα, πέ­να ή φούρλα, ένας δίσκος διαμέτρου 3-4 εκατ. Είτε από κόκαλο είτε από μέταλλο, συνήθως κάποιο μεγάλο νόμισμα το οποίο τρυπούν στο κέντρο το περνούν από το γλωσσίδι και το αφήνουν να πατήσει πάνω στον κλέφτη.

Η φούρλα βοηθά­ει ιδιαίτερα τον ζουρνατζή γιατί ακου­μπάει πάνω τα χείλη του αποτελώντας ταυτόχρονα οδηγό για την σταθεροποίηση του ζουρνά ανάμεσα στα δόντια του και τον προφυλάσσει από τυχόν τραυματισμούς.
Η πίνα, πένα ή φούρλα αποτελεί το κατεξοχήν διακοσμητικό όργανο του ζουρνά.
 Κρεμούσαν απ' αυτήν μια ασημένια αλυσίδα πάνω στην οποία έδεναν μερικά κανελιά με γλωσσίδια τα οποία αποτελούσαν τα βασικά ανταλλακτικά του ζουρνά και χρησιμοποιούνται τάχιστα την ώρα του παιξίματος αν με αυτό που έπαιζαν υπήρχε πρόβλημα, ράγισμα, σπάσιμο, κόλλημα, χτύπημα κ.α.
Το μειονέκτημα με τα γλωσσίδια αυτά που κρέμονται, είναι ότι στεγνώνουν γρήγορα.
 Σήμερα αντί να τα έχουν κρεμασμένα, τα βάζουν σε μεταλλικό κουτί μέσα στο οποίο τοποθετούν ένα φύλλο δέντρου ή ένα μικρό κομμάτι πατάτας για να στέκουν μαλακά.


Το σημαντικότερο όμως για το άκουσμα ενός ήχου από ζουρνά είναι αυτή καθ' αυτή η τεχνική του ζουρνατζή.
Να παίζει και κυρίως να φυσάει το εκπληκτικό αυτό μουσικό όργανο με τις απέραντες μουσικές δυνατότητες.

Πρόκειται για μια μοναδική τεχνική η οποία βασίζεται σε γενικές γραμμές στην ταυτόχρονη εισπνοή και εκπνοή του αέρα.

Δηλαδή ο ζουρνατζής ενώ εξακολουθεί να παίζει, εισπνέει ταυτόχρονα αέρα από τη μύτη, τον οποίο αποθηκεύει στη στοματική κοιλότητα και τον οποίο ξοδεύει λίγο-λίγο αντικαθιστώντας τον με νέο αέρα χωρίς να σταματήσει ούτε μια στιγμή να παίζει το ζουρνά που το παίξιμο του βασίζεται μόνο στο φύσημα.
Η υγρασία του γλωσσιδίου είναι βασικό στοιχείο το οποίο ποτίζει άλλοτε με ρακί, άλλοτε με νερό και άλλοτε με κρασί.
Στην πολυσήμαντη εργασία του ο μουσικολόγος Φοίβος Ανωγεινάκης αναφερόμενος στο ζουρνά και στην έκταση της διατονικής του κλίμακας μεταξύ άλλων επισημαίνει ότι "η έκταση της διατονικής κλίμακας είναι μια οκτάβα και δύο φθόγγοι.
Με δυνατότερο όμως φύσημα και κατάλληλο σφίξιμο των χειλιών, ο καλός ζουρνατζής δίνει πολύ περισσότερους φθόγγους.
Τους φθόγγους όμως αυτούς δεν τους χρησιμοποιεί συχνά, γιατί απαιτούν από το ζουρνατζή ένα πολύ κουραστικό φύσημα.
 Το ύψος της τονικής εξαρτάται, όπως και στη φλογέρα, από το μήκος του ζουρνά, αλλά και από τις διαστάσεις του γλωσσιδίου.
 Χάρη στην κατάλληλη δακτυλοθεσία και το κατάλληλο φύσημα, ο καλός ζουρνατζής εξουδετερώνει την ώρα του παιξίματος τις όποιες κατασκευαστικές ατέλειες του οργάνου και δίνει - όταν μέσα του έχει την παράδοση της δημοτικής μελωδίας - τα διαστήματα της φυσικής και όχι της συγκερασμένης κλίμακας.
Στο μονοφωνικό αυτό όργανο, συνεχίζει ο Φοίβος Ανωγειανάκης, ο ζουρνατζής ξομπλιάζει διαρκώς τη μελωδία με τρίλιες, αποτζατούρες και άλλα μουσικά στολίδια, με τονισμούς και πετυχαίνει με το κατάλληλο κάθε φορά φύσημα με γκλισάντα, που κάνει όταν φουντώνει το κέφι, περνώντας γρήγορα ένα του δάχτυλο πάνω απ' όλες τις τρύπες του ζουρνά ".
O ζουρνάς στην Ημαθία αλλά και σ' ολόκληρη τη Μακεδονία είναι "αδικημένος", τρόπος του λέει, από τον κόσμο, αφού όταν γίνεται λόγος για την συγκεκριμένη ζυγιά ο λαός δεν λέει "θα φέρω ή ήρθαν οι ζουρνάδες", αλλά "θα φέρω ή ήρθαν τα νταούλια".

Κι ας είναι δύο οι ζουρνάδες και το νταούλι ένα, παρόλα αυτά το νταούλι χαρακτηρίζει τη ζυ­γιά και μάλιστα σε πληθυντικό "Τα νταούλια".

Μεσολόγγι,ΑηΣυμιοτκος ζουρνας

ΠΗΓΕΣ :ΖΟΥΡΝΑΔΕΣ ΚΑΙ ΝΤΑΟΥΛΙΑ,Επαγγέλματα που χάνονται,Ε.Σ.Υ.Υ.
ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ Κεντρικής Μακεδονίας Ε.Ο.Π.
Ο Ζουρνάς σελ. 7 – 10 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Το νταούλι

Το νταούλι με τη μορφή που το συναντούμαι σήμερα είναι γνωστό από τους Βυζαντινούς χρόνους.

 Το πόσο μάλιστα διαδεδομένο τόσο σε κοσμικές, όσο και θρησκευτικές εκδηλώσεις ήταν φαίνεται από τις πολλές και ποικίλες βυζαντινές και μεταβυζαντινές απεικονίσεις του σε τοιχογραφίες και ξυλόγλυπτες παραστάσεις τέμπλων και άλλων εκκλησιαστικών διακοσμητικών μοτίβων σε μοναστήρια κυρίως. 

Ιστορικές μαρτυρίες βεβαιώνουν ότι ήταν ένα από τα πολεμικά όργανα το οποίο εμψύχωνε τους μαχητές και δημιουργούσε πανικό στον εχθρό. 

Σε συνδυασμό μάλιστα με το ζουρνά δημιουργούσε παιάνες και θούριους όπου έκανε τον εχθρό να το βάζει στα πόδια. 

Συχνά και ο Μακρυγιάννης στα απομνημονεύματά του κάνει λόγο για το νταούλι και την επίδραση του στον εχθρό, αλλά και στον ψυχισμό αυτών που το χρησιμοποιούσαν. 

Παλιοί οργανοπαίχτες του Ρουμλουκιού μιλούσαν για δυο και τρεις ζυγιές νταούλια τα οποία χρησιμοποιούσαν με δεξιοτεχνία οι νταουλτζήδες.

 Σύμφωνα δε με διασταυρωμένες πληροφορίες οι μουσικοί αυτοί αποτελούσαν μέρος του σουλτανικού στρατού.Δεν υπάρχει απόλυτα συγκεκριμένο μέγεθος νταουλιού.

 Δυο όμως είναι τα στοιχεία τα οποία το προσδιορίζουν. 

Το πρώτο η τοπική παράδοση και το δεύτερο η σωματική διάπλαση του νταουλτζή. 

Αν ήταν ψηλός με μακριά χέρια, έφτιαχνε νταούλι που η διάμετρος του όπως φαίνεται και από τις φωτογραφίες που παραθέτουμε, έφτανε και τα 80 εκατ. 

Θύμα του εκσυγχρονισμού όμως έπεσε και το νταούλι, όπως άλλωστε και οι ζουρνάδες που κατασκευάζονται στον τόρνο αφού περιορίστηκε πια και το μέγεθός του, μέχρι και 56 με 60 εκατ.

 Η κατασκευή ενός νταουλιού απαιτεί λεπτούς χειρισμούς και κυρίως υπομονή όσον αφορά την επεξεργασία του δέρματος που σύμφωνα με την παράδοση το καλύτερο είναι αυτό του γαϊδάρου, μετά του λύκου και μετά του βοδιού. 

Για την επίπονη και βρώμικη αυτή κατεργασία του δέρματος ακολουθούνται κυρίως δύο τρόποι. Αφού γδάρουν το δέρμα με πολύ προσοχή να μην κοπεί και δημιουργηθούν τρύπες, τότε το αφήνουν τεντωμένο σε μια χιαστή να ξεραθεί στον ήλιο, να φύγουν τα νερά του αφού προηγουμένως το πασπαλίσουν με χοντρό αλάτι προσθέτοντας και λίγη στύψη. 

Αφού τραβήξουν τα νερά του, τότε το ξεκρεμάνε και το βάζουν μέσα σε σβησμένο ασβέστη με νερό για 5 περίπου μέρες με σκοπό να πέσουν οι τρίχες του.

 Μετά το καθαρίζουν με μια σπάτουλα ή και με ένα κομμάτι γυαλί και αφαιρούν λύπη και άλλα ανεπιθύμητα εξογκώματα.

 Αφού τελειώσει και η επεξεργασία αυτή το αλείφουν με χοιρινό λίπος ή λάδι για να στέκει μαλακό και να μην σπάσει.

 Ακολουθεί το τέντωμα του στις διαστάσεις που θέλουν σε δυο ξύλινα στεφάνια 

Τα στεφάνια αυτά προσαρμόζονται με καβύλιες στις δύο ξύλινες βάσεις. 

Στη συνέχεια ανοίγουν ανά δέκα περίπου εκατοστά τρύπες στο δέρμα περιμετρικά και περνούν από μέσα σχοινί και το σφίγγουν πάνω στο σκελετό. 

Το σφίξιμο και το δέσιμο του δέρματος πάνω στο σκελετό έχει διάφορες μεθόδους οι οποίες για κάθε περιοχή είναι συγκεκριμένες "Κόντρα και σταυρωτά" τ\ς λένε στο Ρουμλούκι. 

Η κυλινδρική επιφάνεια του νταουλιού είναι ξύλινη και σήμερα γίνεται από κόντρα πλακέ. 

Παλιότερα για να συμπληρωθούν οι διαστάσεις της που μπορεί να έφταναν τα 60 εκατοστά φάρδος και τα δύο περίπου μέτρα μήκος απαιτούσε τέχνη και επιμονή μεγάλη γιατί με ειδικά τσιβιά, περτσίνια και κλειδιά έπρεπε να ενωθούν τα κομμάτια του ξύλου έτσι ώστε να μην αφήνουν τον αέρα να περνάει παρά μόνο από τις δυο, τρεις ή και τέσσερις τρύπες ή κάποτε και τη μία που άνοιγαν επίτηδες για να ξεθυμαίνει ο αέρας που μαζεύονταν από το παίξιμο και τις μεγάλες παλμικές κινήσεις την ώρα του παιξίματος.

 Παλιοί νταουλτζήδες λένε ότι το κάθε κατέβασμα του κόπανου πάνω στο δέρμα έχει τόση δύναμη που μπορεί να σκοτώσει και μοσχάρι "αν το πετύχεις στο σταυρό".
Το νταούλι παίζεται με συγκεκριμένη τεχνική και η τέχνη του χτυπήματος είναι κυρίαρχη στην μελωδία. 

Παίζεται με δύο χαρακτηριστικά ξύλα. 

Το ένα μήκους 40 περίπου εκατοστών χοντρό το λένε κόπανο και το άλλο μακρύτερο κατά δέκα εκατοστά το λένε βίτσα και είναι λεπτό ώστε να λυγίζει στο χτύπημα και στους κραδασμούς του δέρματος.

 Σπάνια νταουλτζής να μην κατασκευάζει και το νταούλι που παίζει, όπως άλλωστε συμβαίνει και με τους ζουρνατζήδες που είναι οι ίδιοι κατασκευαστές του ζουρνά.

 Συνήθιζαν η μια από τις δύο δερμάτινες βάσεις να είναι λίγο μεγαλύτερη από την άλλη και το δέρμα της να είναι από την ράχη του ζώου ώστε να είναι παχύτερο για να αντέχει τους χτύπους του κόπανου που είναι και οι ισχυροί χρόνοι του μέτρου και ο ήχος να βγαίνει βαθύς και υπόκωφος.

 Το δέρμα της άλλης μεριάς είναι πιο λεπτό και δέχεται από τη βέργα τους αδύνατους χρόνους του μέτρου που βγάζουν και οξύτερο ήχο. 

Ακόμη, το σφίξιμο, δηλαδή το κούρδισμα του νταουλιού απαιτεί γνώση και δεξιοτεχνία και το αποτέλεσμα είναι αυτό που ξεχωρίζει νταουλτζή από νταουλτζή γιατί το κούρδισμά του πρέπει να γίνεταιστην τονικότητα του ζουρνά όχι μόνο του πρίμου που πετυχαίνει ο μάστορας, αλλά και του πασαδόρου.

 Παρόλα αυτά και την μακραίωνη παράδοση "όσο και αν στα νταούλια των καλών νταουλιέρηδων, γράφει ο Φοίβος Ανωγειανάκης, είναι φανερή η διαφορετική τονική οξύτητα στις δύο δερμάτινες επιφάνειες. 

Δε μπορούμε να μιλάμε για καθορισμένη τονική σχέση ανάμεσα στις δύο αυτές επιφάνειες. 

Σε ορισμένες ωστόσο ζυγιές, το νταούλι έχει μια κάποια "τονική " σχέση με το ζουρνά που συνοδεύει.

 Αν και δυσδιάκριτη, η σχέση αυτή είναι άλλοτε ένα διάστημα ογδόης και άλλοτε ένα διάστημα τετάρτης ή πέμπτης καθαρής, μεταξύ της τονικής της κλίμακας, στην οποία παίζει ο ζουρνάς, του "φθόγγου " που δίνει η δερμάτινη επιφάνεια του νταουλιού με το βαρύτερο ήχο. 

Την τονική αυτή σχέση τη συναντάμε στις ζυγιές εκείνες που τα μέλη τους παίζουν πολλά χρόνια μαζί.

 Με την πολύχρονη μουσική συμβίωση, που κάποτε κρατάει μια ολόκληρη ζωή, ο νταουλτζής συνηθίζει σιγά-σιγά την κλίμακα στην οποία παίζει τις μελωδίες του ο ζουρνάς-ή ίδια πάντα κλίμακα, εφόσον πρόκειται για τον ίδιο ζουρνά. 

Την συνηθίζει δηλαδή, την ακούει από μέσα του.

 Τόσο, ώστε όταν τεζάρει το σχοινί του νταουλιού του, όταν δηλαδή το "κουρντίζει", η δερμάτινη επιφάνεια που κτυπάει ο κόπανος να δίνει ένα ήχο που "κολλάει", όπως λέει, με τη φωνή του ζουρνά": την τονική, την πέμπτη ή την τέταρτη της κλίμακας στην οποία παίζει ο ζουρνάς,.

 Έτσι το νταούλι - όταν και σε οποία ζυγιά παρατηρείται αυτό το φαινόμενο - παράλληλα με την κύρια λειτουργία του, την "αντιστικτική" ρυθμικήσυνοδεία, λειτουργεί και σαν "αρμονικό", όπως θα μπορούσαμε να πούμε, όργανο.

 Συνοδεύει δηλαδή τη μελωδία του ζουρνά με μια δυσδιάκριτη, υποτυπώδη "αρμονία ", μ' ένα "ίσο ", τόσο γνωστό στον Έλληνα μουσικό από το βυζαντινό μέλος, όπως και από το παίξιμο άλλων λαϊκών οργάνων, π.χ. της γκάιντας, της λύρας, κ. α.

"Το κείμενο του Ανωγειανάκη για την μουσική διάσταση του νταουλιού θεωρείται εξαιρετικά κατατοπιστικό και για τους τρόπους παιξίματος του "Στη συνοδεία του νταουλιού, γράφει ο Φοίβος Ανωγεινάκης, διακρίνουμε δύο τρόπους παιξίματος, που υπαγορεύονται από το ρυθμικό τύπο της μουσικής που συνοδεύει κάθε φορά το νταούλι.

 

Ο καλός νταουλτζής ξομπλιάζει διαρκώς το παίξιμο του μ' ενδιάμεσα χτυπήματα -υποδιαιρέσεις των ισχυρών και αδύνατων χρόνων- άλλοτε με τον κόπανο και άλλοτε με τη βίτσα, αντιστρέφει, για λίγες στιγμές, τη λειτουργία των δύο χεριών και χτυπάει τους ισχυρούς χρόνους με τη βέργα (αριστερό χέρι) και τους αδύνατους με τον κόπανο (δεξί χέρι) γυρίζει το νταούλι ώστε ο κόπανος να χτυπάει τη δερμάτινη επιφάνεια που δίνει τον ψηλότερο φθόγγο χτυπάει άλλοτε το στεφάνι και άλλοτε το έδαφος αντί τη δερμάτινη επιφάνεια του νταουλιού.

 

 Ενώ παράλληλα, ο τρόπος με τον οποίο χτυπάει τη δερμάτινη επιφάνεια, δυνατά ή σιγά, κοφτά και σκληρά ή μαλακά και ξυστά, όπως και το μέρος στο οποίο τη χτυπάει, στο κέντρο, προς την περιφέρεια ή πολύ κοντά στο στεφάνι, χαρίζουν κάθε φορά κι ένα διαφορετικό τόνο στο χρώμα του ήχου.

 Όταν πάλι η μελωδία που συνοδεύει είναι ελεύθερου ρυθμικού τύπου, όπως τα τραπεζιάτικα ή πολλά, αργά κλέφτικα τραγούδια, τότε το νταούλι περιορίζεται σε αραιά χτυπήματα του κόπανου, που συνοδεύονται από ένα τρέμολο, σαν απόηχος, από τη βέργα (αριστερό χέρι).

 Ή ένα τρέμολο από τον κόπανο και τη βέργα, μαζί ή χωριστά. 

Τα αραιά αυτά χτυπήματα και το τρέμολο είναι ένα είδος ρυθμικής στίξης στις μελωδίες ελεύθερου ρυθμικού τύπου".

ΖΟΥΡΝΑΔΕΣ ΚΑΙ ΝΤΑΟΥΛΙΑ,Επαγγέλματα που χάνονται
Ε.Σ.Υ.Υ. ΕΘΝΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΦΡΟΝΤΙΔΑΣ
Κεντρικής Μακεδονίας Ε.Ο.Π.
 

 

 

Μεσολόγγι,πανηγύρι τ'ΑηΣυμιού

 

το πανηγύρι τ'ΑηΣυμιού,Μεσολόγγι